Мандах сум
НЭМСЭН:Дорноговь аймгийн ЗДТГ-н мэдээлэл технологийн мэргэжилтэн
ОГНОО : 2014/09/26

 

 

СУМЫН ЕРӨНХИЙ МЭДЭЭЛЭЛ

Мандах сум нь Түшээт хан аймгийн Ачит  гүний хошууны загламж үе нь билээ. Түшээт хан аймгийн Ачит гүний хошуу нь 1967 оноос түүхээ эхэлж Ардын хувьгсалын үе буюу 1921 он хүртэл үе залгамжилсан 12 Засаг ноёны удирдлагыг дамжсан юм. 1924 оны 8 дугаар сард Ачит гүний хошууг Түшээт хан аймгийн Ёст гүний хошуутай нэгтгэн ХОЁР ӨЛЗИЙТ уулын хошуу  гэж нэрдийсэн бөгөөд уг хошууг Богд Мандах , Манлай, Баясгалант , Өндөршил гэсэн 4-н суманд хувааснаар Мандах сум байгууллагдсан. Ийнхүү 1924 оны 08-р сарын 01-нд Мандах сум Хийморьт  хэмээх газар анхныхаан тулгын чулууг тулж, төрийн сүлд тугаа залж , тамга түшсэн түүхтэй. Анхны туг сүлдээ залсан Хийморьтоос Гүн шавагтай , Номт , Дов , Замын дэл зэрэг газарт төвлөрч явсаар 1939 онд өөдлөн дэвжихийн бэлэгдэл бодож Дөл хад буюу одоогийн Төхөмд төвлөрчээ. Тухайн үед  тус сум нь 4 баг 200 гаруй өрх, 500 гаруй хүн амтай, 30-аад мянган малтай байжээ.

Àëõàí òýýã, Бàÿíõîøóó, Сýðâýí Бàÿíõîøóó, Өåõèé, Тºõºì ãýñýí 5-í áàãò 1566 õ¿í àìüäàðäàã.

Òóñ ñóì Äîðíîãîâü àéìãèéí áàðóóí çàõ, ªìíºãîâü àéìãèéí Ìàíëàé, Õàíáîãä, Äóíäãîâü  àéìãèéí ªëçèéò, ªíäºðøèë ººðèéí àéìãèéí Ñàéõàíäóëààí, Óëààíáàäðàõ, Õºâñãºë, Õàòàíáóëàã ñóìòàé õèë çàëãàà îðøäîã. Íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòîîñ 454 êì, àéìãèéí òºâийнхөө баруун хэсэгт  170 êì-т байрладаг.

 

Байгаль, газарзүйн онцлог Дàëàéí òөâøíýýñ äýýø 1307 ì ºíäºð Òºõºì õýìýýõ ãàçàð áàéðøñàí, Òóñ ñóì íü îëîíä çàðòàé Àøèã õîðãûí ÷óëóó, Àðâàí íàéìûí áîãä, Áóäðûí ÷óëóó, Àðãàëàíò, Íàðìàíäàõ, Áóÿíò, Íî¸í, Õîíü÷, Õîðãî, Áàÿí-ªëãèé, Ñ¿éõýíò çýðýã ºâºðìºö ãîî ñàéõàí ¿çýñãýëýíò óóë õàä í¿ä àëäàì öýëèéñýí óóäàì òýíýãýð ãîâü õºíäèé õîñëîí áàéäàã. ̺í ÷èõýð ºâñ, ëèäýð, ãî¸î, íîõîéí õîøóó, òàâàí ñàëàà, çýýðèéí óíäàà, õóëàíãèéí óíäàà çýðýã ýìèéí ãó÷ ãàðóé òºðëèéí, áýë÷ýýðèéí 300 øàõàì íýð òºðëèéí óðãàìàë, õàéëààñ, òîîðîé, ñóõàéí òºãºë, çàãàí îé, áóéëñ, ÿøèë, àëòàí õàðãàíà, çýðýã ìîä áóò ýëáýãòýé. Ñóìûí íóòàã Öàãààí ñóâàðãà, Õºí㺺òèéí çýñèéí íººö îðä, хончийн нүүрсний орд,  àëò, óñàí óòààò áîëîð, æîíø, ºíãºò áîðæèí, çàíàð, ãèïñ, øîõîé, нүүрс ,øîðîîí áóдãèéí àðâèí íººöòýé.Òóñ ñóìûí íóòàãò Öàãààí öàâûí ã¿íèé óñíû íººöòýéãýýñ ãàäíà ç¿¿í , áàðóóí ñóõàé, Íàðàí, Òîëü, Ãýð ÷óëóó, Ãèø¿¿íòýé, çýðýã òîìîîõîí áóëàã óñ ýëáýãòýé, á¿ðä òîéðîì îëîíòîé.

Газар хөдлөлийн эрчим 4 балл.

Сумын нутаг дэвсгэр нь уул, гүвээ толгод бүхий тал хээр хосолсон газар нутагтай.

 

Цаг уурын нөхцөл

Хуурайдуу сэрүүн зунтай , хахир өвөлтэй

1 дүгээр сарын дундаж

  температур -18 С

7дугаар сарын дундаж температур +20 С

Жилийн дундаж салхины хурд 4-12 м/с

Жилийн хур тунадасны нийлбэр 100-200 мм

 

 

 

 

СУМЫН ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТ

 

Тус сум нь Онгон дагшин байгалиа дээдлэн , уул уурхайн орд газруудад түшиглэж, эрчимжсэн хөдөө өж ахуй, үйлдвэрлэл үйлчилгээ  , аялал жуулчлалыг цогцоор нь хөгжүүлсэн, эрүүл таатай орчин , хангалуун амьдралтай иргэд бүхий жишиг сум” болох зорилго тавьж дараах гол зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Үүнд:

  • Хүний хөгжлийг цогцоор нь хангаж, ажилгүйдэл ядуурлыг бууруулан иргэдийн ажиллах амьдрах таатай орчинг бүрдүүлнэ.
  • Дэд бүтцийн хөгжилд тулгуурлан үйлдвэрлэл үйлчилгээ аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх.
  • Мал аж ахуй , газар тариаланг эрчимжүүлэн хөгжүүлэх .
  • Байгаль орчны сөрөг нөлөөллийг багасгахад бүх нийтийн оролцоог нэмэгдүүлэх .

 

Сумын онцлог

  • “Монголын алт компани”-ны Цагаан суваргын уурхай ашиглалтанд орох бэлтгэл ажлыг ханган ажиллаж байгаатай холбогдуулан хүн амын шилжин суурьшилт ихсэж , хүн амын тоо болон хүн амын нягтрал ихсэх хандлагатай.
  • Тус сумын төв нь хад ихтэй чулуун дэвсгэртэй учир хот төлөвлөлтийг оновчтой зохион байгуулахад хүндрэлтэй.
  • Сумын хүн амын 68 хувь нь мал аж ахуйн орлогоос эдийн засгийн хэрэгцээг хангадаг учир иргэдийн амьжиргааны эх үүсвэр байгалü цаг уураас ихээхэн хамааралтай.

 


Нийт газар нутгийн хэмжээ  1266061 га.

 

Зориулалт

Хэмжээ

/га/

Нийт талбайд эзлэх хувь

Хөдөө аж ахуйн газар

1217623

96,2

Ойн сан бүхий газар

32268

2,5

Усан сан бүхий газар

1661

0,1

Тосгон, суурингийн газар

4832

0,4

Дэд бүтцийн газар

Тусгай хэрэгцээний газар

3334

6343

0,3

0,5

 

Хүн ам

Хүн ам, өрхийн тоо

Үзүүлэлт

Сумын төвд

Хөдөөд

Нийт

Хүн амын тоо

410

1156

1566

Өрхийн тоо

140

334

474

Суурин хүн ам

1566

 

 

Хүн ам зүйн судалгаа

Үзүүлэлт

Эр

Эм

Нийт

 

0-16 насны хүүхдийн тоо

243

249

492

 

Хөдөлмөрийн насны хүний тоо

484

460

944

 

Ажил эрхэлдэг хүний тоо

Оюутан суралцагч

332 376 708

 

44 40 84

 

Ажил эрхэлдэгүй

79 33 112

 

Ахмадын тоо

93

37

130

 

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тоо

 

29 11 40

 

558

 

 

 

878

Шилжилт хөдөлгөөн

 

  

ЭДИЙН ЗАСАГ

Ñóìûí õýìæýýíä  “Монголын алт”  ХХК , “Их говь энержи” ХХК ,  “ЭЙ ВЭЙ ЭКС” ХХК, “Голдон гровуз” ХХК , “KINCORA COPPER ХХК  зэрэг байгууллага    уул уурхайн үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас гадна өөрийн сумын  “Богд мандах” хоршоо , “Говь трайн” ХХК , “Мандах өлзийт”  ХХК , “Монгол



тарвас” ХХК, “Шувуун хад” ХХК, “Богд хайрхан трейд” ХХК  зэрэг аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулж байна.

Тус сум нь жилд дундажаар  орон нутгийн төсвийн орлогод 100,1 сая  төгрөгний татвар төвлөрүүлдэг. Татварын нийт орлогын  4,5%-ийг аж ахуй эрхэлсэний орлого, 7,0%-ийг орлого тодорхойлох боломжгүй иргэдийн татвар,  4,3% суутгагчийн хувь хүнд олгосоны татвар, 2,5 %-ийг улсын тэмдэгтийн хураамж , 13.9%-ийг түгээмэл тархацтай ашигт малтмал, ус рашаан ашигласан татвар, лизенцийн төлбөр 67,8%-ийг тус тус эзэлдэг.

 

Ажиллах хүч салбараар

Салбар

Хэмжих нэгж

2012

Сумын төвд

Хөдөөд

Нийт

Аж үйлдвэр

Хүн

36

74

110

Хөдөө аж ахуй

Хүн

 

502

502

Төрийн үйлчилгээ

Хүн

 

96

96

Нийт

Хүн

36

672

708

 

Сумын хэмжээгээр нийт 89.8 мянган мал тоологдсоноос цэвэр үүлдэр, эрлийз, нутгийн шилмэл омгийн 13  .6 мянган толгой мал тоологдсон нь нийт малын 34.2 хувь байна.

263 малчин өрх, 37 малтай өрх байгаа нь сумын нийт өрхийн 63.2 хувийг эзэлж байна.


 

 Инженерийн дэд бүтэц              

Зам тээвэр. Сумын газар нутагаар Дорноговь таван толгойн шороон зам, багууд шороон замаар холбогдсон.

Цахилгаан хангамж. Сум нь нар салхины эрчим хүчээр хангагдсан.

Ус хангамж. Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийн 1 гүний худаг, 45м3/хоног хүчин чадалтай 1 насос станц, 50м3/хоног хүчин чадалтай 1 ус зөөлрүүлэх тоног төхөөрөмжтэй. сумын төвийн ус зөөврийн машинаар айл өрх болон албан газрын усыг зөөж түгээдэг.

Дулаан хангамж. Сумын айл өрх болон албан газар нь  уурын зуух болон энгийн галалгаагаар дулааны асуудлыг шийдвэрлэдэг. Сумын төвд сургууль, цэцэрлэг, эрүүл мэндийн төв, нийтийн ахуй үйлчилгээ,  тамгын газарт нийт 8 бага оврын уурын зуух ажилладаг.

НИЙГЭМ

Орон сууцны хангамж

Сумын хэмжээнд 24-н айлын орон сууц, сургуулийн багш нарын орон сууц, эрүүл мэндийн төвийн албан хаагчдын орон сууц зэрэг 34-н энгийн галалгаатай орон сууцанд иргэд амьдардаг. Суманд инженерийн бүрэн хангамжтай орон сууц баригдаагүй.

 

1

Сургууль

хүүхэд

657

2

Сургуулийн дотуур байр

ор

240

3

Цэцэрлэг

хүүхэд

50

4

Эмнэлэг /хэвтэж эмчлүүлэх/

ор

6

5

Спорт заал

тоо

250

6

Соёлын төв

тоо

1

7

Номын сан

суудал

40

8

Банк

тоо

2

9

Халуун ус

шүршүүр

4

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

prescription coupon sporturfintl.com discount card prescription
discount drug coupons blog.suntekusa.com discount prescription drug card
cialis coupon code site cialis discount coupons online
claritine za psa read claritine koliko na dan
amoxi 750 amoxiclav amoxi 1000
buscopan wirkung read buscopan hund
nurofen femme nurofen prix nurofen sirop