АЛТАНШИРЭЭ СУМЫН ИРГЭДИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧДИЙН ХУРЛЫН ТҮҮХЭН ТАНИЛЦУУЛГА
1992 онд батлагдсан ардчилсан шинэ Үндсэн хуулийн агуулгаар Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийг нутгийн удирдлагын тогтолцоог шинээр бүрдүүлж зөв төлөвшүүлэх явдал нэн чухал байв. Тиймээс МУ-ын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хууль батлагдаж бүх шатны ИТХ-ын анхны сонгууль явагдаж 1993 оны эхэн хүртэл УИХ-ын 1992 оны 23 дугаар тогтоолын дагуу Хурлууд зохион байгуулалтаа хийж Хурлын болон Засаг дарга нарыг томилон тэдгээрийн ажлын албадыг байгуулах ажлаа эхэлсэн билээ. Анх ИТХ нь бүтэц, зохион байгуулалтын хувьд 1992-1996 онд орон тооны бус Хурлын Тэргүүлэгчдийн даргатай, орон тооны нарийн бичгийн даргатайгаар үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн байна. ИТХ-ЫН ТҮҮХЭН ХУГАЦААНД СОНГОГДСОН ДАРГА, НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА, ТӨЛӨӨЛӨГЧ, ТЭРГҮҮЛЭГЧИД ИТХ-ын дарга Нарийн бичгийн дарга ИТХ-д сонгогдсон үе үеийн төлөөлөгчид Тэргүүлэгчид 1992-1994 ОН 1992 онд болсон ИТХ-ын анхны сонгуулийг шууд бусаар сонгох замаар зохион байгуулжээ. 1992 оны 8 сарын 11,12-нд багийн Иргэдийн нийтийн хурлууд хуралдан баг бүрээс 5, нийт 20 төлөөлөгчийг сумын ИТХ-ын Төлөөлөгчөөр сонгож тэрхүү Хурал анхдугаар хуралдаанаа 9 сарын 18 нд Ишзанын Улаанхүүгээр даргалуулан хуралдав. Цэдэнжавын Бадгаа орон тооны бус Ишзанын Улаанхүүорон тооны Чулуунгишгэр баг: Н. Гэпилмаа, И. Улаанхүү, Л. Ишдорж, Д. Хүрэлтогоо, Б. Батсүх, Тойг баг: Г. Чулуунбаатар, А.Намсрай, Д. Сэдэддансран, Ц. Алтантуяа, Ж. Цэрмаа, Хаяа баг: Ц.Бадгаа, П. Готовцэрэн, Т. Сансандорж, Ж. Банди, Ж. Санзай, Зараа баг: Л. Гомбожав, Ц. Дэмбээ, Б. Сугардорж, Б. Найдансүрэн, Б. Мягмаржав Н. Гэпилмаа, И. Улаанхүү, Б. Сугардорж, Б. Мягмаржав, Т. Сансандорж 1994-1996 ОН 1994 оны 9 сард БИНХ-уудаас баг тус бүр дээр 5 төлөөлөгч сонгогдож 9 дүгээр сарын 19- нд сумын ИТХ-ын анхдугаар хуралдаан хуралдсан байна. 1993 оны 3 сарын 26 нд хуралдсан ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн хуралдаанаар Алтанширээ сумыг хөгжүүлэх бодлого боловсруулах комиссыг томилж ажилд нь оруулж байж. Энэхүү комисс 2 сарын хугацаанд ажиллаж анх сумыг хөгжүүлэх бодлогыг боловсруулж 1993- 2000 он хүртэл хөгжүүлэх хөтөлбөрийг баталжээ. Энэ бүрэн эрхийн хугацаанд аймгийн ИТХ-ын Төлөөлөгчөөр Ц. Гочоо, Ц. Бадагаа, Л. Ишдорж нар сонгогдов. Л.Ишдорж орон тооны бус даргаар Д. Улаанхүү орон тооны Тойг багаас Г. Чулуунбаатар, Б.Ишзана, Ж. Бямбадорж, Ж.Энэбиш, Б. Нэргүй, Зараа багаас Б. Найдансүрэн, С. Лхагва, Ц.Гочоо, Б. Сугардорж, Б. Улаанхүү, Хаяа багаас П. Готовцэрэн, Ц. Бадагаа, Ч. Адьяа, Т. Сансандорж, Л. Ишдорж, Чулуунгишгэр багаас Б. Батсүх, И. Улаанхүү, Д. Улаанхүү, Ж. Осоржамаа, Н. Гэпилмаа Л. Ишдорж И. Улаанхүү, Б. Найдансүрэн, Б. Сугардорж, Д. Улаанхүү, Н. Гэпилмаа, Б. Нэргүй 1996-2000 ОН 1996 оны сонгуулийн өмнөхөн “Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн ИТХ-ын сонгуулийн тухай хууль батлагдаж уг хуулиар сонгуулийг хоёр тогтолцоог хослосон аргаар явуулсанаар Хурлын төлөөлөгчдийг тойргуудад нэр дэвшүүлэн тус суманд 15 тойрог байгуулагдаж сумын ИТХ-ын анхдугаар хуралдаан 1996 оны 10 дугаар сарын 25 нд хуралдаж нэр дэвшин сонгогдсон төлөөлөгчдийн бүрэн эрхийг зөвшөөрч батлав. Аймгийн ИТХ-ын төлөөлөгчөөр Л. Ишдорж сонгогдсон байна. Ц. Гочоо МАХН, анхны орон тооны дарга Б.Мягмаржав Ц. Бадагаа А. Цэцэгдарь орон тооны бус нарийн бичгийн дарга МАХН-аас Л. Ишдорж, Ц. Бадагаа, Ц. Гочоо, Б. Мягмаржав, Д. Улаанхүү, Ж. Осоржамаа, Ж. Цэндсүрэн, Н. Гэпилмаа, Г. Чулуунбаатар, Ж. Дамдинсүрэн, Н. Гүндэгмаа, Ардчилсан холбоо эвслээс Б. Сугардорж, Б. Найдансүрэн, Ч. Ариунжаргал, Ц. Сарантуяа МАХН-аас Ц. Гочоо, Ц. Бадагаа, Б.Мягмаржав, МҮАН-аас Б. Сугардорж, МСДН-аас Ч. Ариунжаргал 2000-2004 ОН 2000 оны 8 дугаар сард өмнөх сонгуулийн хуулинд томоохон нэмэлт өөрчлөлт оруулж сонгуулийг мажоритар сонгогчдын олонхийг төлөөлөх зарчим тогтолцоогоор шууд сонгох замаар явуулсан билээ. Энэ сонгуулийн үр дүнгээр байгуулагдсан сумын ИТХ-ын анхдугаар хуралдаан 2000 оны 10 дугаар сарын 19-нд хуралдаж Хуралдааныг төлөөлөгчдийн хамгийн ахмад настай С. Содномпил удирдсан байна. Сумын сонгуулийн хорооны дарга Б. Найдансүрэн ИТХ-д сонгогдсон төлөөлөгчдийн бүрэн эрхийг зөвшөөрүүлэхээр хуралд асуудал оруулан батлуулав. Нийт сонгогчдын 87,76%-ийн саналаар аймгийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын төлөөлөгчөөр МАХН-аас нэр дэвшигч Лувсангийн Ишдорж сонгогдов. Цэдэнжавын БадгааМАХН 2004 оноос Мажигийн Үнэнсанаа МАХН-аас Б. Баатар, Ц. Наташа, Б. Алтантуяа, Ж. Дамдинсүрэн, С. Содномпил, С. Дашзэвэг, Ц. Бадагаа, Н. Гэпилмаа, Б. Батсүх, Ж. Цэнсүрэн, Ц. Наранзул, Н. Тэрбиш, Н. Гүндэгмаа, Д. Улаанхүү, Ардчилсан холбоо эвслээс Б.Сугардорж нар нөхөн сонгогдов Ц. Бадагаа, Д. Улаанхүү, Б. Батсүх, Ц. Наранзул, Н. Гүндэгмаа 2004-2008 ОН 2004 оны 11 дүгээр сарын 5-нд анхдугаар хуралдаанаа зарлан хуралдуулж Хуралдааныг хамгийн ахмад төлөөлөгч Д. Улаанхүү удирдав. Сумын ИТХ-ын Төлөөлөгчөөр 15 төлөөлөгчийн бүрэн эрхийг баталгаажуулав. Аймгийн ИТХ-ын төлөөлөгчид МАХН-аас Ц. Гочоо, АН-аас Дэрэмийн Хүрэлтогоо нар нэр дэвшиж сонгогчдын 78,73%-ийн саналаар Ц. Гочоо сонгогдов. Дашийн Улаанхүү 2006 оны 7 дугаар сараас Л. Цэцэгдарь ажиллав. МАХН-аас нэр дэвшин сонгогдсон Ц. Бадгаа, Д. Улаанхүү, Ц. Гочоо, Ц. Наранзул, М. Үнэнсанаа, С. Эрдэнэчулуу, Ц. Алтантуяа, Б. Алтантуяа, Г. Чулуунбаатар, С. Энхбаатар, Д. Хатанбаатар, Н. Оюунцэцэг, Д. Батчулуун, Л. Чинбат, Ардчилсан намаас Б. Сугардорж М. Үнэнсанаагийн оронд Г. Саранцэцэг нөхөн сонгогдсон байна. Д. Улаанхүү, Ц. Гочоо, Д. Батчулуун, Ц. Бадагаа Ц. Наранзул нарыг сонгов. Ц. Бадгаагийн оронд Тэргүүлэгчээр Б. Сугардорж нөхөн сонгогдсон байна. 2008-2012 ОН 2008 оны 11 дүгээр сарын 11-нд анхдугаар хуралдаанаа хуралдуулж анхдугаар хуралдааныг Ч. Адьяа удирдан явуулав Аймгийн ИТХ-ын төлөөлөгчид МАХН МАН| -аас Улаанмаамын Эрдэнэбаяр, Ардчилсан намаас нэр дэвшсэн Дэрэмийн Хүрэлтогоо нар нэр дэвшин сонгогчдын 65%-ийн саналаар Д. Хүрэлтогоо сонгогдов. Энэ удаагийн бүрэн эрхийг хэрэгжүүлж байсан ИТХ нь сумыг 2012 он хүртэл хөгжүүлэх” Хөгжлийн хөтөлбөр”, “2010-2015 он хүртлэх Боловсон хүчний бодлогын хөтөлбөр”, ХАА-г 2010-2015 онд хөгжүүлэх хөтөлбөр, Сумын ИТХ-ын “2010-2013 он хүртэлх стратеги”, Зорчигч тээврийн үйлчилгээний журам, Орон нутгийн 9 гайхамшиг, орон нутгийн бэлгэ тэмдэг, сүлд дууг ёсчлон батлах, “Говийн залуучууд” орон нутгийн дэд хөтөлбөр “Хүүхэд хөгжил хамгааллын дэд хөтөлбөр”, “Ядуурлыг буруулах стратеги” гэх мэт томоохон асуудлуудыг хэлэлцэж шийдвэр гаргаж байв. Мөн “Төлөөлөгч-Сонгогчдын өдөрлөг”-ийг жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулж байна. Сумын ИТХ-нь жил бүр “Оны шилдэг төлөөлөгч”-ийг шалгаруулах журмыг баталснаар 2012 онд “Оны шилдэг төлөөлөгч”-өөр Дашийн Улаанхүү шалгарч байв. Сумандаа анх удаа Хэнтий аймгийн Галшар, Баянмөнх, Мөрөн, Баян-Овоо,өөрийн аймгийн Алтанширээ, Иххэт, Дэлгэрэх, Сайхандулаан, Даланжаргалан, Улаанбадрах, Эрдэнэ, Өргөн сумдын ИТХ-ын дарга, Тэргүүлэгчид, БИНХ-ын дарга нарыг хамруулсан томоохон хэмжээний “Нутгийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагын үйл ажиллагааг сайжруулах нь” зөвлөлгөөнийг аймгийн ИТХ-тай хамтран зохион байгуулж байжээ. Цэвээний Наранзул Б. Найдансүрэн 2010 оноос ажиллав. Ц. Гочоо, Д. Улаанхүү, Ц. Наранзул Р. Наранцэцэг, Т. Ганганмаа, Ч. Адьяа, Б.Гандимаа, Н. Оюунцэцэг, Л. Мөнх-Ертөнц, И. Эрдэнэцэцэг, Л Чинбат, Б. Алтанчимэд, А. Дааганчулуу, Ардчилсан намаас Ж. Мягмар, О.Бямбасүрэн Ц. Наранзул, Д. Улаанхүү, О. Бямбасүрэн, Р. Наранцэцэг, Т. Ганганмаа 2012-2016 ОН Орон нутгийн ИТХ-ын сонгуулийн хуулинд өөрчлөлт орж ИТХ-ын ээлжит сонгууль явагдан МАН-аасхуучин МАХН байсан нар тойрогт нэр дэвшин ялалт байгуулж, намын авсан саналаар нар Намын жагсаалтаар, ялалт байгуулж, намын авсан саналаар жагсаалтаар нэр дэвшсэн Б. Сугардорж, Ц. Ганбат нар, МАХН-аас намын авсан саналаар жагсаалтаар нэр дэвшсэн С. Мягмарсүрэн нар ИТХ-ыг бүрдүүлж анхны хуралдаанаа 2013 оны 11 сарын 15-нд хуралдуулж Хуралдааныг хамгийн ахмад төлөөлөгч болох Б. Мягмаржав удирдан явуулав. Аймгийн ИТХ-д МАН-аас Батдоржийн Жаргалсайхан, АН-аас Батдоржийн Цэрэндорж нар өрсөлдөж сонгогчдын 78%-ийн саналаар Б. Цэрэндорж ялалт байгуулж аймгийн Хурлын төлөөлөгч болов. 2013 онд ИТХ-ын Төлөөлөгчдөөс үйл ажиллагаагаараа шалгарч “Шилдэг төлөөлөгч”- шагналЦом, энгэрийн тууз, мөнгөн шагнал-аар Базарын Сугардорж шагнууллаа. Цэвээний Наранзул Балчингийн Найдансүрэн МАН-аас Ц. Наранзул, Д. Хатанбаатар, Д. Төгсжаргал, С. Энхбаатар, Н. Ганболд, М. Баасанжав, А. Гүндэгмаа, Н. Баярсайхан нар тойрогт нэр дэвшин, намын авсан саналаар Ц. Гочоо, Б. Мягаржав, Ардчилсан намаас Ардчилсан намаас Ж. Мягмар, Т. Гантуяа нар тойрогт нэр дэвшин, намын авсан саналаар Б. Сугардорж, Ц. Ганбат, МАХН-аас С. Мягмарсүрэн нар сонгогдов. Төлөөлөгч Ц. Гочоо,Ц. Ганбат нарын оронд Б. Гандмаа, О. Бямбасүрэн нар Намын жагсаалтаар нөхөн сонгогдов. МАН-ын бүлгийн дарга Б. Мягмаржав, Ц. Наранзул, Д. Хатанбаатар, Д. Төгсжаргал Ардчилсан намын бүлгийн дарга Б. Сугардорж 2016-2020 ОН Орон нутгийн ИТХ-ын ээлжит сонгууль явагдан МАН-аасхуучин МАХН байсан 14 төлөөлөгч АН-аас 1 төлөөлөгч сонгогдон ИТХ-ыг бүрдүүлж анхны хуралдаанаа 2016 оны 11 сарын 07 нд хуралдуулж Хуралдааныг хамгийн ахмад төлөөлөгч болох Л. Ишдорж удирдан явуулав. Аймгийн ИТХ-д МАН-аас Лувсангийн Цэцэгдарь, АН-аас Лхагвын Эрдэнэчимэг нар өрсөлдөж сонгогчдын 70%-ийн саналаар Л.Цэцэгдарь ялалт байгуулж аймгийн Хурлын төлөөлөгч болов. Баасанжавын Ган-Од Балчингийн Найдансүрэн МАН-аас Б.Ган-Од, Л.Ишдорж, Ц.Гочоо, С. Энхбаатар, Б.Ариунаа, Д.Хатанбаатар, М. Баасанжав, А. Гүндэгмаа, Н. Баярсайхан Т.Ганганмаа, Б.Алтанчимэд, Т.Баяржаргал, Б.Батсуурь, Т.Гэгүүн нар Ардчилсан намаас Л.Эрдэнэчимэг МАН-ын бүлгийн дарга: Л.Ишдорж, Б.Ариунаа, Д. Хатанбаатар, Б.Ган-Од, Т.Гэгүүн